BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi, Orxan Qədirzadə
İstanbul danışıqlarından bir neçə ay sonra Rusiya və Ukrayna nümayəndə heyətləri yenidən danışıqlar masası arxasında əyləşiblər. Bu dəfə görüşlər Əbu-Dabidə keçirilib və ilk dəfə olaraq prosesdə ABŞ nümayəndələri də fəal vasitəçi qismində iştirak ediblər.
İki gün davam edən danışıqlar tərəflərin fevralın 1-də dialoqu davam etdirmək barədə razılığı ilə yekunlaşıb. Lakin real irəliləyişin əldə olunub-olunmadığı hələ də açıq sual olaraq qalır.
Tərəflərin hər üçü görüşləri “konstruktiv” adlandırıb. ABŞ rəsmiləri mediaya sızdırılan açıqlamalarda danışıqların “gözləntiləri aşdığını” bildiriblər. Ukrayna tərəfinin nümayəndələri də “yaxşı irəliləyişdən” danışıb. Kremlin mətbuat katibi Dmitri Peskov belə danışıqları “konstruktiv” kimi dəyərləndirib.
Bununla belə, nümayişkaranə nikbinliyə baxmayaraq, cəbhədə vəziyyət dəyişməyib. Danışıqlar fonunda yanvarın 24-də Rusiya Ukraynaya bu ilin ən genişmiqyaslı hava zərbəsini endirib – 370-dən çox pilotsuz uçuş aparatı və 21 raket istifadə olunub. Ukrayna isə Belqorod vilayətini ABŞ istehsalı olan HIMARS sistemləri ilə vurub.
Diplomatlar yox, hərbçilər
Əbu-Dabi danışıqlarının əsas fərqi ondan ibarət olub ki, bu dəfə nümayəndə heyətlərinə diplomatlar deyil, hərbçilər rəhbərlik edib. Rusiya tərəfinə Baş Kəşfiyyat İdarəsinin rəhbəri admiral İqor Kostyukov başçılıq edib. Ukrayna heyətində Milli Təhlükəsizlik Şurasının rəhbəri Rüstəm Umerov, Baş Qərargah rəisi Andrey Qnatov və Prezident Aparatının rəhbəri Kirill Budanov yer alıb. ABŞ tərəfini isə xüsusi nümayəndə Stiv Uitkoff, Cared Kuşner və ordu naziri Den Driskoll təmsil edib.
Bu tərkib danışıqların əsas məqsədinin siyasi razılaşmadan daha çox atəşkəs rejiminə nail olmaq olduğunu göstərir.
Əsas mübahisə nöqtəsi – Donbas
Rusiya mənbələrinin məlumatına görə, danışıqlarda “bufer zonalar və nəzarət mexanizmləri” müzakirə olunub. Moskva Kiyevdən Donbasın tamamından, o cümlədən Ukraynanın nəzarətində qalan Kramatorsk və Slavanskdan qoşunların çıxarılmasını tələb edir. Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski isə Rusiya tərəfindən işğal olunmayan ərazilərin verilməsini qəti şəkildə rədd edir.
Ehtimal olunan kompromis variantı kimi Donbasın Ukraynanın nəzarətində olan hissəsinin demilitarizasiya olunmuş bufer zonaya çevrilməsi müzakirə oluna bilər. Lakin bu, hələlik yalnız ehtimaldır.
Sülhə real hazırlıq varmı?
Əsas sual tərəflərin həqiqətən sülhə hazır olub-olmamasıdır. Ukrayna rəsmilərindən biri bildirib ki, Moskvanın müharibəni bitirmək niyyəti hələ də tam aydın deyil. Ekspertlər hesab edir ki, həm Moskva, həm də Kiyev ABŞ prezidenti Donald Trampı məyus etməmək üçün danışıqlara açıq görüntü yaradır.
Zelenski danışıqlardan sonra bildirib ki, sülh yalnız Ukraynanın istəyi ilə mümkün deyil, Rusiyanın da eyni iradəni ortaya qoyması vacibdir.
Təhlükəsizlik zəmanətləri açıq qalır
Ukrayna üçün əsas məsələlərdən biri təhlükəsizlik zəmanətləridir. Avropa ölkələri 15 minlik sülhməramlı kontingent təklif etsə də, ABŞ Ukraynaya qoşun göndərməyəcəyini açıqlayıb. Zelenski isə ABŞ ilə təhlükəsizlik zəmanətləri üzrə sənədin tam razılaşdırıldığını bildirib.
Moskva Avropa hərbçilərinin Ukraynada yerləşdirilməsinə qəti etiraz edir. Bu səbəbdən neytral ölkələrin hərbçilərinin mümkün iştirakı kompromis variant kimi gündəmə gələ bilər.
Tərəflər danışıqların nəticələri barədə paytaxtlarına məruzə edəcək və yeni təlimatlar alacaq. Növbəti görüş fevralın 1-nə planlaşdırılıb. ABŞ rəsmiləri Putin və Zelenski arasında birbaşa görüşün mümkünlüyünü istisna etmirlər.
Bununla belə, hazırda yalnız atəşkəs mexanizmləri müzakirə olunur. Neytral status, sanksiyaların ləğvi və dil məsələsi kimi uzunmüddətli mövzular hələ gündəmdə deyil. Buna baxmayaraq, tərəflərin yenidən danışıqlar masasına qayıtması artıq müəyyən irəliləyiş kimi qiymətləndirilir.
