BAKI,VOA, Analitik Təhlil Mərkəzi
Beynəlxalq ictimaiyyət ABŞ və İran arasında keçirilən ilk raund danışıqların nəticələrini böyük maraqla gözləyir. Ekspertlər bu mərhələni həlledici, lakin təhlükəli adlandırırlar. Danışıqlar fonunda baş verən siyasi və hərbi manevrlər tərəflər arasındakı uçurumun nə dərəcədə dərin olduğunu göstərir. Hörmüz boğazı və İranın nüvə proqramı hələ də ixtilafın mərkəzindədir.
Vaşinqtonun Tehrana təqdim etdiyi 15 bəndlik təklif tərəflər arasında onilliklərdir yığılıb qalan nüvə, raket proqramı və İranın regional rolu kimi məsələləri əhatə edir.
Danışıqların xüsusi vaxtı
Bu təkliflərin müharibənin dördüncü həftəsində gəlməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. ABŞ Prezidenti Donald Tramp müharibənin 4-6 həftə çəkəcəyini proqnozlaşdırır və eyni zamanda enerji qiymətlərini, eləcə də regional müttəfiqlərin "Sülh Şurası" layihəsinin tükənməsi ilə bağlı narahatlıqlarını nəzərə alır.
ABŞ Dövlət Departamentinin keçmiş rəsmisi Tomas Varik qeyd edir ki, bu, tərəflərin öz maksimalist mövqelərini ortaya qoyduğu ilk raunddur. İranın Vaşinqtonun hər hansı gələcək sazişə sadiqliyi ilə bağlı şübhələri hələ də qalmaqdadır.
Müharibənin gələcəyi: 3 ssenari
Ekspertlərin təhlillərinə görə, hadisələrin inkişafı üçün üç mümkün yol mövcuddur:
Ortaq baxışın əldə olunması (30%): Tərəflərin mövqelərinin sərtliyi səbəbindən bu ehtimal zəif hesab olunur.
Diplomatiyanın iflası (30%): Hər iki tərəfin öz şərtlərində israr etməsi və danışıqların uğursuzluqla nəticələnməsi.
Müvəqqəti razılaşma (40%): Böyük problemlərin sonraya saxlanılması və yalnız hərbi əməliyyatların dayandırılması üzrə razılıq. Bu, etimad qurmaq üçün bəzi faylların mərhələli şəkildə həllini nəzərdə tutur.
Hərbi zərbələrin dayandırılması halında ABŞ bombardmanları dayandırır, İran isə cavab verməkdən imtina edir. Lakin bu, tam bir saziş demək deyil və ABŞ seçkilərindən sonra İranın nüvə proqramına qayıtması ilə müharibə yenidən alovlana bilər.
İsrail faktoru və İranın 5 şərti
İsrail amili danışıqlarda həlledici rol oynayır. Benyamin Netanyahu hökuməti öz məqsədlərinə çatmadan atəşkəs əldə olunmasından narahatdır. İsrailin İranın nüvə obyektlərini vurmaq barədə təlimatları müharibənin davam edib-etməyəcəyini müəyyən edən əsas faktorlardan biridir.
Digər tərəfdən, İranın "Press TV" kanalı rəsmi Tehranın müharibəni dayandırmaq üçün 5 əsas şərtini açıqlayıb:
Təcavüzün və sui-qəsdlərin tamamilə dayandırılması.
Müharibənin yenidən başlanmayacağına dair konkret təminat mexanizmləri.
Müharibə zərərlərinin ödənilməsi üçün zəmanətli təzminat.
Bütün cəbhələrdə və bölgədəki bütün müqavimət qrupları üçün müharibənin bitməsi.
İranın Hörmüz boğazı üzərindəki suverenlik hüququnun beynəlxalq səviyyədə tanınması.
Pakistan görüşü və "Cəhənnəm" xəbərdarlığı
Məlumata görə, Tramp administrasiyası Pakistan vasitəsilə İrana 15 bəndlik plan göndərib. Pakistanda keçirilməsi təklif olunan görüşdə ABŞ-ı vitse-prezident Cey Di Vens təmsil edə bilər. Ağ Evin sözçüsü Karolin Livitt bildirib ki, danışıqlar hələ dalana dirənməyib, lakin Tehranı xəbərdar edib: "Vəziyyəti düzgün qiymətləndirməmək Trampı daha sərt addımlara sövq edə bilər. Lazım gələrsə, o, 'cəhənnəmi sərbəst buraxacaq'".
