BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi
Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ) tərəfindən 1 may 2026-cı il tarixindən etibarən həm OPEC, həm də OPEC+ alyansından rəsmən çıxmaq qərarı, qlobal enerji bazarlarında ciddi qeyri-müəyyənlik dalğası yaradıb. Bu addım təkcə bir ölkənin təşkilatdan ayrılması deyil, həm də onilliklər ərzində formalaşmış "kollektiv intizam" imicinə endirilən ən böyük zərbələrdən biri hesab olunur. Xüsusilə Yaxın Şərqdə davam edən gərginliklər və Hörmüz boğazındakı risklər fonunda, Əbu-Dabinin bu qərarı neft bazarlarının idarəolunma mexanizmini kökündən dəyişə bilər.
Ekspertlərin fikrincə, BƏƏ-nin gedişi əvvəlki kiçik istehsalçıların (məsələn, Anqola və ya Ekvador) gedişindən fərqli olaraq, strateji bir qırılmadır. Əbu-Dabi son illərdə hasilat gücünü artırmaq üçün milyardlarla dollar sərmayə qoyub və alyansın tətbiq etdiyi kvota sistemi bu investisiyaların gəlirə çevrilməsinə mane olurdu. Bu gediş neft siyasətində "kollektiv sadiqlik" modelindən "milli mənfəətin maksimallaşdırılması" modelinə keçidi simvolizə edir. BƏƏ artıq öz resurslarını enerji keçidi (transition) dövründə, yəni qlobal tələbatın azalma ehtimalı yaranmamışdan əvvəl ticarətləşdirmək istəyir.
OPEC+ alyansı üçün bu qərar həm də operativ zəiflik deməkdir. Alyans indiyə qədər üç əsas alətə — istehsal kvotası, könüllü ixtisarlar və ehtiyat hasilat gücü (spare capacity) — arxalanırdı. BƏƏ-nin gedişi ilə həm kvota intizamı pozulur, həm də alyansın qlobal böhranlar zamanı bazara müdaxilə edə biləcəyi çevik enerji resurslarının bir hissəsi kollektiv qərar mərkəzindən kənarlaşır. Bu durum, ABŞ kimi qlobal istehsalçıların bazar payının artmasına və rəqabətin kəskinləşməsinə şərait yarada bilər.
Beynəlxalq münasibətlər müstəvisində isə ən həssas tərəf Rusiyadır. 2016-cı ildən bəri OPEC+ formatı vasitəsilə qlobal neft qiymətlərinin mühəndisliyində iştirak edən Moskva üçün bu alyans həm də siyasi nüfuz platforması idi. BƏƏ-nin ayrılması bu platformanın təsir gücünü azalda bilər. Buna baxmayaraq, bəzi analitiklər hesab edir ki, BƏƏ-nin təşkilat xaricində də "məsuliyyətli istehsalçı" kimi davranması qiymətlərin kəskin çökməsinin qarşısını alacaq. Lakin istənilən halda, neft dünyası artıq tək bir mərkəzdən idarə olunan strukturdan daha çox, fərdi maraqların ön planda olduğu fraqmentləşmiş bir bazara doğru irəliləyir.
