Qlobal istiləşmə nəticəsində okean sularının temperaturunun hədsiz artması, sualtı dünyanın ən gözəl və vacib ekosistemlərindən olan mərcan riflərini ciddi təhlükə altına qoyub. Bu prosesin ən ağır nəticəsi mərcan ağarması adlanan fenomendir.
Mərcan ağarması nədir və necə baş verir?
Mərcanlar öz toxumalarında yaşayan və onlara rəng verən zooxanthellae adlı yosunlarla simbiotik həyat sürürlər. Lakin suyun temperaturu həddindən artıq artdıqda, mərcanlar stressə düşərək bu yosunları öz toxumalarından atırlar. Nəticədə, mərcanın rəngi itir və o, tamamilə ağarır.
Qeyd etmək lazımdır ki, ağarma mərcanın dərhal məhv olması demək deyil. Bu, mərcanın ağır stress altında olduğunun və təcili tədbir görülməzsə, öləcəyinin göstəricisidir. Temperaturda cəmi 2 dərəcə Fahrenheit qədər bir dəyişiklik belə bu fəlakətə səbəb ola bilər. Ağarmaya həmçinin suyun çirklənməsi, həddindən artıq günəş işığı və qabarma-çəkilmə hadisələri də təsir edir.
Niyə bu qədər vacibdir?
Mərcan rifləri məhv olduqdan sonra onların bərpası nadir hallarda mümkün olur. Riflər sağ qalan azsaylı mərcanlarla çoxalmağa çalışsa da, əksər hallarda ekosistem sürətlə pisləşir.
Dəhşətli statistika: Milli Okean və Atmosfer Assosiasiyasının məlumatına görə, 2014-2017-ci illər arasında tropik mərcan riflərinin 75%-i ağarmaya səbəb olacaq istiliyə məruz qalıb. Dünya riflərinin 30%-i üçün bu stress ölümcül olub.
Ekosistem və insanlar üçün nəticələri
Mərcan rifləri planetin ən biomüxtəlif ekosistemlərindəndir. Onların yox olması zəncirvari fəsadlar yaradır:
Dəniz canlılarının sığınacağı: Balıqlar, dəniz tısbağaları, xərçənglər və meduzalar daxil olmaqla minlərlə növün yaşaması, qorunması və çoxalması birbaşa riflərdən asılıdır.
Ərzaq təhlükəsizliyi: Mərcanların ağarması insanların dəniz məhsulları ilə təminatına birbaşa mənfi təsir göstərir.
Təbii baryer funksiyası: Riflər sahil icmalarını güclü dalğa və fırtınalardan qoruyan təbii divarlardır. Onlar olmasa, baha başa gələn və ətraf mühitə zərər verən süni bəndlərə ehtiyac yaranacaq.
İqtisadi itki: Rif turizmi hər il dünya iqtisadiyyatına milyardlarla dollar gəlir gətirir.
Problemin həlli: Biz nə edə bilərik?
Gündəlik həyatımızda qrunt sularının axınını azaltmaq, herbisid və pestisidlərdən istifadəni minimuma endirmək kimi kiçik addımlar mərcan riflərinin itkisini ləngidə bilər. Lakin bu problemin köklü həlli yalnız iqlim dəyişikliyi ilə qlobal səviyyədə mübarizə aparmaqdan və planetin istiləşməsini dayandırmaqdan keçir.
