BAKI,VOA, Nailə Babazadə
11 aprel 1970-ci ildə Florida ştatındakı Kennedi Kosmik Mərkəzindən (Cape Canaveral) Ayın səthinə enməyi hədəfləyən üçüncü missiya — Apollon 13 uğurla start götürdü. Göyərtəsində kosmonavtlar Ceyms Lovell, Con Sviqert və Fred Heys olan kosmik gəminin təyinat nöqtəsi Ayın Fra Mauro yüksəklikləri idi. Lakin aprelin 13-də baş verən oksigen çəninin partlayışı missiyanın hədəfini tamamilə dəyişdi: əsas məqsəd artıq Ayı kəşf etmək deyil, heyəti sağ-salamat Yerə qaytarmaq idi.
Kosmosda Böhran: "Hyuston, Problemimiz Var"
Aprelin 13-də, axşam saat 21:00 radələrində Apollon 13 Yerdən təxminən 320 min kilometr uzaqlıqda idi. Heyət televiziya yayımını yenicə bitirmiş və "Aquarius" adlı Enmə Modulunu (LM) yoxlayırdı. Saat 21:08-də kosmik gəmini güclü partlayış sarsıtdı. 2 nömrəli oksigen çəninin partlaması normal oksigen təchizatını, elektrik enerjisini, işığı və suyu sıradan çıxardı. Lovell mərkəzə o məşhur cümləni çatdırdı: "Hyuston, burada bir problemimiz var." Bir neçə dəqiqə sonra o, pəncərədən kosmik gəminin qaz sızdırdığını gördü — bu, Komanda Modulunun (CM) son oksigen ehtiyatı idi. Ay missiyası dərhal ləğv edildi.
Enmə Modulu "Xilasedici Qayıq" Rolunda
Komanda Modulunda təzyiq düşdükcə və enerji kəsildikcə, idarəetmə mərkəzi heyətə "Aquarius" Enmə Moduluna keçmək göstərişi verdi. Əslində iki nəfəri 45 saat dəstəkləmək üçün nəzərdə tutulan bu modul, indi üç nəfəri ən azı 90 saat yaşatmalı və 320 min kilometrlik yolu qət etməli idi. Kosmonavtlar su rasionunu beşdə birə qədər azaltdılar və kabinədə donma dərəcəsinə yaxın olan soyuğa dözməli oldular. Digər bir kritik problem isə karbon qazının təmizlənməsi idi. Komanda Modulunun kvadrat formalı filtrləri Enmə Modulunun dairəvi girişlərinə uyğun gəlmirdi. Mühəndislər kosmik gəmidəki mövcud materiallardan improvizasiya edilmiş bir adapter düzəltdilər və heyət bu modeli kopyalayaraq boğulma təhlükəsindən xilas oldu.
Çətin Manevr və Yerə Qayıdış
Naviqasiya sistemi sıradan çıxdığı üçün kosmonavtlar və mərkəz hərəkət istiqamətini əllə hesablamalı oldular. Aprelin 14-də gəmi Ayın ətrafından dolandı. Heyət Günəşi istinad nöqtəsi kimi istifadə edərək mühərrikləri işə saldı və gəmini Yerə doğru istiqamətləndirdi. Növbəti üç günü dondurucu soyuqda keçirən heyət üzvü Fred Heys qripə yoluxdu. Yerə daxil olmazdan əvvəl, uzun müddət "yatmış" və donmuş Komanda Modulu böyük çətinliklə yenidən işə salındı.
17 aprel tarixində, saat 13:00 radələrində Apollon 13 Yer atmosferinə daxil oldu. İstilik qalxanlarının zədələnməsindən qorxulsa da, dörd dəqiqəlik radio sükutundan sonra paraşütlər göründü. Heyət Sakit okeana təhlükəsiz şəkildə eniş etdi. Bu hadisə tarixə "uğurlu uğursuzluq" kimi düşdü, çünki Ayın səthinə eniş baş tutmasa da, qeyri-mümkün görünən bir xilasetmə əməliyyatı uğurla tamamlandı.
