Bakı, AzerVoice
Auroralar - Şimal yarımkürəsində aurora borealis (və ya şimal işıqları) və Cənub yarımkürəsində aurora australis (cənub işıqları) - xüsusilə yüksək enliklərdə axşam səmasında görünə bilən parlaq təbii mənzərələrdir. Gecə səmasının digər fenomenlərindən, məsələn, meteorlar və kometlərdən fərqli olaraq, auroralar atmosfer hadisələridir, bəs onlara nə səbəb olur?
Auroraların yaranma prosesini və onların Yer atmosferində baş verməsinə baxmayaraq, səbəblərinin günəşin fəaliyyətindən qaynaqlandığı bildirilir.
Prosesin izahı isə belədir:
Günəş küləyi və Günəşin Koronası: Günəşin koronası, isti ionlaşmış qazdan (plazma) ibarət olan xarici təbəqəsidir və bu təbəqə davamlı olaraq yüksək sürətlə Günəşdən uzaqlaşan yüklü hissəciklərdən ibarət olan günəş küləyini yayır. Bu külək əsasən protonlar və elektronlardan ibarətdir.
Yer kürəsinin maqnit sahəsi ilə qarşılıqlı əlaqə: Bu yüksək enerjili hissəciklər Yerə yaxınlaşdıqda, Yer kürəsinin maqnit sahəsi onlara təsir edir. Maqnit sahəsi onları şimal və cənub qütblərinə doğru yönləndirir, çünki burada maqnit sahəsi xətləri sıxlaşır.
Yer atmosferi ilə toqquşma: Günəş küləyinin hissəcikləri Yer atmosferinə çatdıqda, onlar oksigen və azot kimi qazlarla toqquşur. Bu toqquşmalar nəticəsində bu qazlar həyəcanlanır və işıq şəklində enerji yayır, bu da auroraların yaranmasına səbəb olur.
Auroralar əsasən qütb ərazilərində müşahidə edilir, çünki Yer kürəsinin maqnit sahəsi xətləri bu bölgələrə doğru yönəlir və burada günəş küləyinin hissəcikləri atmosferlə daha güclü qarşılıqlı əlaqəyə girir. Auroralarda müşahidə olunan müxtəlif rənglər, toqquşan qazların növünə və toqquşmaların baş verdiyi hündürlüyə görə dəyişir.
Beləliklə, auroralar Yer atmosferində baş versə də, onların yaranması xarici günəş təsirləri ilə bağlıdır.
Yerin atmosferi əsasən azot və oksigendən ibarətdir. Günəş hissəcikləri Yerin atmosferinə çatdıqdan sonra azot və oksigen atomları ilə toqquşur və ionları həyəcanlı vəziyyətdə buraxmaq üçün elektronlarını çıxarır. Bu ionlar müxtəlif dalğa uzunluqlarında radiasiya yayaraq xarakterik rənglər yaradır. Günəş hissəciklərinin oksigenlə toqquşması qırmızı və ya yaşıl işıq yaradır; azotla toqquşma yaşıl və bənövşəyi işıq yaradır.
Günəş fəaliyyətinin az olduğu dövrlərdə (çox vaxt Günəşdə daha az ləkələrin olduğu dövrlərlə əlaqələndirilir) Günəşdən bu yüksək enerjili hissəciklərin daha az hissəsi buraxılır və Yerin auroral zonalarını xarakterizə edən parıldayan rəng təbəqələri qütblərə doğru dəyişir. Günəş daha aktiv olduqda və Günəşin səthindən daha böyük miqdarda plazma püskürdükdə, daha çox hissəcik Yer atmosferinə çatır və auroralar bəzən orta enliklərə qədər uzanır.
Məsələn, ABŞ-da qütb üfüqi 40° eninə qədər cənubda görünüb. Auroralar adətən təxminən 100 km (60 mil) yüksəklikdə baş verir; lakin onlar Yer səthindən 80 ilə 250 km (təxminən 50 ilə 155 mil) arasında istənilən yerdə baş verə bilər.
Qütb parıltılarına daha çox Skandinaviya, İslandiya, Qrenlandiya, Kanada, Alyaska və Şimali Sibirdə rast gəlinsə də qütb parıltılarını izləyə biləcəyiniz dəqiq bir yer yoxdur.
