BAKI,AzerVoice
Oğuz rayonunun ərazisində yerləşən Surxayxan qalaları Azərbaycan tarixi memarlığının nadir nümunələrindəndir. Bu qalalar həm müdafiə xarakterli tikinti xüsusiyyətləri, həm də yerləşdikləri strateji mövqe ilə seçilir.
Filfilli kəndindəki Surxayxan qalası
Birinci qala Oğuzdan təxminən 55 km şimal-şərqdə, Filfilli kəndində yerləşir. Onun inşası Qazıqumuqlu Surxay xan tərəfindən müdafiə məqsədi ilə həyata keçirilib. Tikinti materialı əsasən çay daşlarından ibarət olub, tavan və otaqlar arasındakı keçidlərin üst hissələri isə bişmiş kərpiclə hörülüb.
Düzbucaqlı formaya malik qalada beş otaq olub. 10 metr yüksəkliyə qalxan qala divarlarının eni bir metrə çatır. Qədim tikilinin işıqlandırılması üçün divarların içində şam yerləşdirilən xüsusi oyuqlar da saxlanılıb.
Qalanın yerləşdiyi yer təsadüfi seçilməyib. Qafqaz dağ silsiləsinin cənub yamacında, sıldırım qaya üzərində inşa edilən Surxay qalası bir tərəfdən uçurumlarla, digər tərəfdən isə çay və meşə zolağı ilə əhatə olunub. Bu məkan həm müşahidə, həm də müdafiə baxımından əlverişli idi.
Müdafiə planlamasında gizli yollar xüsusi rol oynayıb. Qalanın sıldırım hissəsində salınmış gizli keçidlər mühasirə dövrlərində təhlükəsiz qaçış və əlaqə üçün istifadə olunub. Yaxınlıqdakı yüksək dağdan qalaya yeraltı su kanalı çəkilməsi də bunu təsdiqləyir. Tədqiqatçılar hesab edir ki, ehtiyac yarandıqda ərzaq da məhz bu gizli yollarla daxil edilirdi.
Qalanın ətrafında yeraltı evlərin tikilməsi də diqqət çəkir. Torpağın izolyasiya xüsusiyyətinə görə bu evlər yerüstü tikililərlə müqayisədə daha isti olur və qış aylarında yaşayış üçün əlverişli şərait yaradırdı.
Xaçmaz kəndi yaxınlığındakı ikinci Surxayxan qalası
Oğuzda Surxayxan adı ilə tanınan daha bir qala da mövcuddur. Bu tikili rayonun ən böyük yaşayış məntəqəsi sayılan Xaçmaz kəndi yaxınlığında, Qaladağı adlı dağın zirvəsində salınıb. Birinci qalada olduğu kimi, burada da inşaatda çay daşlarından istifadə olunub və tikinti üslubunda oxşar memarlıq elementləri müşahidə olunur.
Tarixi irs təhlükədədir
Təəssüf ki, hər iki qala zamanın təsiri altında tədricən dağılmaqdadır. Çətin keçilən dağ zirvələrində yerləşmələri səbəbindən bu abidələr nə turistlərin diqqətindədir, nə də lazımi bərpa işləri görülür.
Surxayxan qalaları Azərbaycanın müdafiə memarlığının mühüm nümunələrindəndir və onların qorunub saxlanması gələcək nəsillər üçün vacib tarix və mədəniyyət yaddaşı deməkdir.
