BAKI,VOA
Müasir döyüş meydanında tankların və zirehli maşınların sağ qalma şansını artıran ən mühüm elementlərdən biri reaktiv zireh sistemləridir. Bu sistemlər pasiv zirehlərdən (sadə polad və ya kompozit qat qatı) fərqli olaraq, gələn təhlükəyə qarşı aktiv reaksiya verir.
ERA (Explosive Reactive Armour) – Partlayıcılı reaktiv zireh
ERA, reaktiv zirehlər arasında dünyada ən çox tətbiq olunan və effektivliyi sübut edilmiş sistemdir. Əsasən tanklarda istifadə edilsə də, son dövrlərdə ağır zirehli personal daşıyıcı və piyadanın döyüş maşınlarında da (PDM) rast gəlinir.
İş prinsipi: ERA sistemi iki nazik metal lövhə arasına yerləşdirilmiş "sandviç" quruluşlu partlayıcı təbəqədən ibarətdir. Gələn raket və ya kumulyativ mərmi zirehə toxunduğu an daxildəki partlayıcı detonasiya edir. Bu partlayış xarici metal lövhəni mərminin hərəkət istiqamətinin əksinə doğru sürətlə itələyir. Nəticədə gələn mərminin kumulyativ şırnağı parçalanır və ya kinetik enerjisi ciddi şəkildə azalır, beləliklə əsas zireh deşilmir.
Mənfi cəhətləri və təhlükəsizlik: ERA-nın əsas çatışmazlığı partlayışın yaratdığı şrapnel effektidir. Əgər tankın ətrafında piyada qüvvələri varsa, zirehin işə düşməsi zamanı yaxınlıqdakı əsgərlər yaralana bilər. Həmçinin, köhnə nəsil ERA-lar odlu silahlardan açılan atəşə reaksiya verə bilirdi, lakin müasir ERA-lar yalnız 14,5 mm-dən böyük çaplı ağır sursatlara reaksiya verəcək şəkildə tənzimlənmişdir.
Real döyüş nümunəsi: Türk Silahlı Qüvvələrinin M60T "Səbr" tankı İraqın Başika düşərgəsində terrorçular tərəfindən çox güclü "Kornet" ATGM raketi ilə vurulmuşdu. ERA bloklarının vaxtında işə düşməsi nəticəsində raketin gücü qırıldı. Tank həm hərəkət qabiliyyətini, həm də atəş gücünü qoruyaraq döyüşü davam etdirdi, ən əsası isə heyət üzvlərindən xəsarət alan olmadı.
SLERA (Self-Limiting Explosive Reactive Armour) – Öz-özünə məhdudlaşdırıcı reaktiv zireh
SLERA sistemi ERA-nın daha təkmilləşdirilmiş və müəyyən mənada "yumşaldılmış" versiyasıdır.
Xüsusiyyətləri və ERA-dan fərqi: SLERA-da istifadə olunan partlayıcı maddənin kütləsi və gücü ERA-dan daha azdır. Buna görə də o, bəzən "passiv-aktiv" zireh arası bir keçid sayılır.
Nəzarətli yayılma: SLERA-nın daxilindəki partlayıcı qat mərmi nüfuz edən zaman enerjini bütün istiqamətlərə deyil, daha nəzarətli və məhdud şəkildə yayır.
Struktura təsir: ERA-nın partlayışı bəzən maşının öz gövdəsinə də kiçik zərər verə bilər, SLERA-da isə bu təsir minimumdur.
İqtisadi tərəfi: SLERA sistemləri ERA-ya nisbətən daha ucuz başa gəlir və kütləvi istehsalı daha asandır. Performansı ERA-dan bir qədər aşağı olsa da, yüngül zirehli texnikalar üçün idealdır.
