BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi
Beynəlxaq KİV tərəfindən əldə edilən son rəqəmlər və peyk görüntüləri göstərir ki, ABŞ-ın İrana qarşı tətbiq etdiyi sərt dəniz blokadasına baxmayaraq, xeyli sayda neft tankeri hələ də beynəlxalq sularda hərəkət edərək İran neftini dünya bazarlarına daşımağa davam edir. Bu vəziyyət Tramp administrasiyasının "maksimum təzyiq" strategiyasının praktiki tətbiqində ciddi boşluqların olduğunu göstərir.
Statistik göstəricilər: Blokadanı kimlər aşır?
Hesabata görə, blokadanın rəsmən elan edildiyi tarixdən bəri ən azı 81 yük gəmisi və neft tankeri ABŞ-ın hərbi dəniz nəzarətindən yayınaraq İran limanlarından yüklənmiş neft və neft məhsullarını daşıyıb. Bu gəmilərin böyük hissəsi müasir izləmə sistemlərindən yayınmaq üçün müxtəlif üsullara əl atır:
Transponderlərin söndürülməsi: Gəmilər blokada zonasında "qaranlıq rejim"ə keçərək mövqelərini gizlədir.
Bayraq dəyişdirilməsi: Gəmilərin fərqli ölkələrin bayraqları altında qeydiyyatdan keçməsi hüquqi müdaxilələri çətinləşdirir.
Dənizdə transfer (STS): Neftin açıq dənizdə bir gəmidən digərinə ötürülməsi yolu ilə izin itirilməsi.
Əsas marşrutlar və təyinat nöqtələri
Peyk məlumatları təsdiqləyir ki, blokadanı yaran gəmilərin əsas təyinat nöqtəsi Şərqi Asiya, xüsusilə Çindir. Malaqqa boğazı və Cənubi Çin dənizi bu gizli neft ticarətinin mərkəzi qovşaqları olaraq qalır. ABŞ-ın bölgədəki hərbi varlığına baxmayaraq, beynəlxalq suların genişliyi və ticarət həcminin böyüklüyü bütün gəmiləri eyni vaxtda yoxlamağı qeyri-mümkün edir.
İqtisadi və siyasi nəticələr
Analitiklər hesab edirlər ki, 81 gəminin blokadanı aşması İranın hələ də əhəmiyyətli dərəcədə maliyyə vəsaiti əldə etməsinə şərait yaradır. Bu, Ağ Evin İran iqtisadiyyatını tamamilə "sıfırlamaq" və Tehrandakı siyasi iradəni sındırmaq hədəfinə çatmağı çətinləşdirir.
Bundan əlavə, bu vəziyyət ABŞ-ın beynəlxalq dəniz hüququna müdaxiləsinin effektivliyi barədə mübahisələri artırır. Bəzi tərəfdaş ölkələrin bu gizli ticarətə göz yumması və ya birbaşa dəstək verməsi blokadanın qlobal səviyyədə tam dəstəklənmədiyini nümayiş etdirir.
Hərbi və iqtisadi güc tətbiqinə baxmayaraq, qlobal enerji tələbatı və dəniz ticarətinin mürəkkəbliyi İranın tam izolyasiyasını çətinləşdirən əsas amillərdir. 81 gəminin uğurlu keçidi Tramp administrasiyası üçün həm hərbi, həm də diplomatik baxımdan ciddi bir sınaqdır.
