BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi
ABŞ ilə İran arasında davam edən geosiyasi qarşıdurma artıq yalnız hərbi və siyasi müstəvidə deyil, rəqəmsal informasiya məkanında da yeni mərhələyə keçib. Süni intellekt texnologiyalarının sürətli inkişafı Vaşinqton və Tehran arasında aparılan informasiya savaşını daha mürəkkəb və təhlükəli hala gətirib.
Ekspertlər bildirirlər ki, müasir münaqişələrdə “müharibənin dumanı” adlandırılan informasiya qeyri-müəyyənliyi artıq sosial media, süni intellektlə hazırlanmış görüntülər və rəqəmsal təbliğat vasitəsilə daha da dərinləşir.
Süni intellektlə hazırlanan saxta məzmun artır
Analitiklərin fikrincə, 2026-cı ildə süni intellekt vasitəsilə hazırlanan saxta məzmunun həcmi və təsir gücü əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Sosial şəbəkələrdə yayılan manipulyasiya edilmiş pilotsuz uçuş aparatı videoları, montaj olunmuş peyk görüntüləri, dəyişdirilmiş çıxışlar və “deepfake” texnologiyası ilə hazırlanan videolar informasiya məkanında ciddi qarışıqlıq yaradıb. Ekspertlər hesab edirlər ki, bu vəziyyət real məlumatla saxta məzmun arasındakı sərhədi zəiflədir və hadisələrin obyektiv şəkildə yoxlanmasını xeyli çətinləşdirir.
“Mem savaşı” yeni təbliğat alətinə çevrilib
Ekspertlər bildirir ki, ABŞ və İran arasında rəqəmsal mübarizənin əsas elementlərindən biri də “mem savaşı”dır. Bildirilir ki, bəzi ABŞ yönümlü hesablar hərbi görüntüləri film və video oyun səhnələri ilə birləşdirərək paylaşır, İran tərəfi isə daha çox süni intellekt vasitəsilə yaradılmış animasiya və manipulyasiya edilmiş videolardan istifadə edir.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu məzmunların əsas məqsədi yalnız auditoriyanı aldatmaq deyil, eyni zamanda ictimai rəyə təsir göstərmək və müəyyən siyasi narrativləri gücləndirməkdir.
“Yalançının qazancı” fenomeni
Diqqət çəkilən digər məqamlardan biri “yalançının qazancı” adlandırılan informasiya fenomenidir. Bu vəziyyətdə real görüntülər saxta adlandırılır, süni intellekt məhsulları isə həqiqət kimi təqdim olunur. Nəticədə cəmiyyətdə etimad böhranı formalaşır və hətta etibarlı məlumatların doğruluğu belə sual altına düşür.
Məsələn, İranın Minab şəhərində məktəbə edilən hücumdan sonra həm real, həm də saxta görüntülərin paralel şəkildə yayılması hadisə ətrafında ciddi informasiya qarışıqlığı yaradıb.
Sosial media alqoritmləri dezinformasiyanı gücləndirir
Ekspertlər hesab edirlər ki, sosial media platformalarının alqoritmləri sensasion və emosional məzmunu daha sürətli yaydığı üçün manipulyasiya edilmiş görüntülər daha geniş auditoriyaya çatır. Bununla yanaşı, peyk görüntülərinə çıxış məhdudiyyətləri, mənbə yoxlama texnologiyalarının zəif yayılması və sürətli informasiya axını dezinformasiyaya qarşı mübarizəni çətinləşdirir.
Ekspertlər bildirir ki, bəzi saxta görüntülər hətta etibarlı görünən platformalar və media resursları üzərindən yayıldığı üçün onların təsir dairəsi daha geniş olur.
“Müharibənin insan tərəfi unudula bilər”
Hüquq müdafiəçiləri xəbərdarlıq edirlər ki, müharibənin memlər və əyləncə formatında təqdim olunması insan faciələrinin təsirini azalda və zorakılığa qarşı həssaslığı zəiflədə bilər. Onların fikrincə, müharibənin rəqəmsal əyləncə məhsuluna çevrilməsi ictimaiyyətin münaqişələrə münasibətində emosional məsafə yaradır.
Ekspertlər bildirirlər ki, süni intellekt texnologiyalarının sürətlə yayılması fonunda jurnalistikanın əsas vəzifəsi məlumatın doğruluğunu yoxlamaq, etibarlı mənbələrlə işləmək və təsdiqlənməmiş informasiyanı aydın şəkildə ayırmaq olaraq qalır.
Analitiklər hesab edirlər ki, İran və ABŞ arasında rəqəmsal informasiya savaşı yaxın illərdə daha da intensivləşəcək. Süni intellekt texnologiyalarının siyasi təbliğat və psixoloji təsir vasitəsinə çevrilməsi isə beynəlxalq informasiya təhlükəsizliyi üçün yeni risklər yaradır.
