BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi
Son illərdə Böyük Britaniya ilə Çin arasında münasibətlərdə müşahidə olunan soyuqluq tədricən aradan qalxmağa başlayır. Uzun müddət siyasi gərginlik, təhlükəsizlik narahatlıqları və qarşılıqlı ittihamlarla müşayiət olunan münasibətlər yeni mərhələyə qədəm qoyur. London və Pekin arasında diplomatik təmasların intensivləşməsi göstərir ki, dəyişən qlobal şərait hər iki tərəfi daha praqmatik siyasət yürütməyə məcbur edir.
Baş nazir Kir Starmer hökuməti Çinlə münasibətləri yenidən qurmağa çalışır. Son aylarda iki ölkə arasında yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərlərin artması da bunun göstəricisi hesab olunur. London hesab edir ki, müasir qlobal iqtisadi və siyasi reallıqlar şəraitində Çinlə tam qarşıdurma siyasəti aparmaq nə iqtisadi, nə də geosiyasi baxımdan məqsədəuyğundur.
Mütəxəssislərin fikrincə, Böyük Britaniyanın bu addımı yalnız diplomatik jest deyil, həm də iqtisadi zərurətdən irəli gəlir. Dünya iqtisadiyyatında qeyri-sabitliyin artdığı, tədarük zəncirlərinin pozulduğu və enerji bazarlarında dalğalanmaların davam etdiyi bir vaxtda Çinlə əməkdaşlıq bir çox Qərb ölkələri üçün strateji əhəmiyyət daşıyır.
Son illərdə Çin yalnız dünyanın ikinci ən böyük iqtisadiyyatı kimi deyil, həm də texnologiya, sənaye və yaşıl enerji sahələrində aparıcı güclərdən biri kimi mövqeyini möhkəmləndirib. Elektronika, yarımkeçiricilər, tibbi avadanlıqlar, bərpa olunan enerji texnologiyaları və strateji xammal ehtiyatları sahəsində Pekinin rolu getdikcə artır.
Qərb ölkələrinin böyük hissəsi artıq istehsal və texnologiya baxımından Çinlə sıx bağlı vəziyyətə düşüb. Xüsusilə nadir metallar, günəş enerjisi avadanlıqları, batareyalar və digər yüksək texnologiyalı məhsulların istehsalında Çin mühüm üstünlüyə malikdir. Bu səbəbdən Avropa ölkələri iqtisadi maraqlarını nəzərə alaraq Pekinlə münasibətləri tamamilə kəsmək niyyətində deyillər.
Böyük Britaniya üçün Çin bazarı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Almaniyadan fərqli olaraq Britaniya iqtisadiyyatı əsasən maliyyə, sığorta, hüquq, təhsil və digər yüksək dəyərli xidmət sektorlarına söykənir. Çin isə bu sahələrdə hələ də Qərb ölkələrinin təcrübəsinə və imkanlarına ehtiyac duyur. Bu vəziyyət iki ölkə arasında qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar yaradır.
Enerji sahəsi də əməkdaşlığın əsas istiqamətlərindən biridir. Karbon emissiyalarının azaldılması və yaşıl iqtisadiyyata keçid Böyük Britaniyanın strateji hədəfləri sırasında yer alır. Çin isə günəş panelləri, külək enerjisi avadanlıqları və elektrik nəqliyyatı texnologiyalarının istehsalında dünya liderlərindən biri hesab olunur. Buna görə də London Pekinlə əməkdaşlığı enerji keçidinin sürətləndirilməsi üçün vacib vasitə kimi qiymətləndirir.
Son illərdə tərəflər arasında təmiz enerji və innovasiya sahələrində bir sıra əməkdaşlıq layihələri həyata keçirilib. Britaniya şirkətləri Çin bazarında fəaliyyətlərini genişləndirir, eyni zamanda Çin investisiyaları da Britaniya iqtisadiyyatında mühüm yer tutur.
Bununla belə, münasibətlərin normallaşması bütün problemlərin aradan qalxdığı anlamına gəlmir. Təhlükəsizlik məsələləri London-Pekin münasibətlərində əsas fikir ayrılığı mövzularından biri olaraq qalır. Böyük Britaniyada Çin kəşfiyyat fəaliyyəti ilə bağlı iddialar mütəmadi olaraq gündəmə gəlir. Son illərdə casusluq ittihamları ilə bağlı bir neçə məhkəmə işi də aparılıb.
İnsan hüquqları məsələləri də tərəflər arasında narazılıq yaradan mövzulardandır. Britaniya rəsmiləri zaman-zaman Çində siyasi azadlıqlar, media hüquqları və demokratik fəallarla bağlı məsələləri qaldırırlar. Pekin isə bu məsələləri daxili işlərinə müdaxilə kimi qiymətləndirir.
Bundan əlavə, Ukrayna müharibəsi də münasibətlərə təsir edən amillərdən biridir. London Çinin Rusiya ilə yaxın əlaqələrini diqqətlə izləyir və bu mövzu mütəmadi olaraq ikitərəfli görüşlərdə müzakirə edilir.
Bütün bu fikir ayrılıqlarına baxmayaraq, tərəflər dialoqu davam etdirməyin daha faydalı olduğu qənaətindədirlər. Xüsusilə ABŞ ilə Avropa arasında bəzi məsələlərdə fikir ayrılıqlarının dərinləşməsi və qlobal güc balansının dəyişməsi Böyük Britaniyanı daha çevik xarici siyasət yürütməyə sövq edir.
Analitiklərin fikrincə, Londonun məqsədi Çinlə münasibətləri inkişaf etdirməklə iqtisadi artımı dəstəkləmək, enerji keçidini sürətləndirmək və qlobal qeyri-müəyyənlik dövründə əlavə manevr imkanları əldə etməkdir. Pekin isə Avropa ölkələri ilə əlaqələri gücləndirməklə beynəlxalq arenadakı təsir imkanlarını genişləndirməyə çalışır.
Beləliklə, Böyük Britaniya ilə Çin arasında müşahidə olunan yaxınlaşma yalnız ikitərəfli münasibətlərin bərpası deyil, həm də dəyişən dünya nizamının formalaşdırdığı yeni geosiyasi reallığın nəticəsi kimi qiymətləndirilir. Mövcud fikir ayrılıqları qalmaqda davam etsə də, iqtisadi maraqlar və qlobal çağırışlar Londonla Pekini əməkdaşlıq yolları axtarmağa sövq edir.
