BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi

İsrail Suriyanın cənubundakı Dürzi azlığını "qorumaq" məqsədilə müntəzəm hücumlar həyata keçirir. Halbuki, yeni Suriya rəhbərliyi İsrail üçün heç bir təhlükə yaratmayacağını bəyan edib. Beləliklə, İsrail həqiqətən Dürzi azlığını qorumaq istəyir, yoxsa bu addımların arxasında daha geniş geostrateji hədəflər dayanır?

İsrailin Suriyaya Yönəlik Yanaşması

İsrailin yeni Suriyaya qarşı yanaşması açıq-aşkar düşmənçiliklə müşayiət olunur. İsrail rəhbərliyi, Suriyada baş verən geosiyasi dəyişiklikləri öz milli təhlükəsizliyi üçün təhdid kimi görür. Ekspertlər ehtimal edirlər ki, Tel-Əviv Dəməşqdəki keçid hakimiyyəti ilə daha genişmiqyaslı qarşıdurmaya hazırlaşır.

İsrail Suriyadakı hadisələrə getdikcə daha çox diqqət yetirir. Son bir ayda İsrail rəsmiləri Dəməşq və Suriyanın cənubundakı sərhəd bölgələrində baş verən hadisələri diqqətlə izləyiblər. Fevral ayının sonunda İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu İsrailin "Suriya cənubunda – Quneytra, Dəraa və Suveyda vilayətlərində yeni rejim qüvvələrinin tam silahsızlaşdırılmasını" tələb etdiyini bildirib.

Bundan əlavə, Netanyahu İsrailin "Suriya cənubundakı Dürzi əhalisinə qarşı hər hansı bir təhdidə göz yummayacağını" vurğulayıb. Bu siyasətə dəstək məqsədilə 5 martda İsrail Müdafiə Qüvvələrinin yeni Baş Qərargah rəisi Colan təpələrinə səfər edib.

İsrailin Yeni Sərhəd Siyasəti

Eyal Zamir bir çox çətinliklərlə üzləşir və əsas vəzifəsi İsrail ordusunun 7 oktyabr 2023-cü ildə baş verən hücumdan sonra sarsılan nüfuzunu bərpa etməkdir. Buna baxmayaraq, onun vəzifəyə gəldikdən bir neçə gün sonra sərhədi ziyarət etməsi İsrailin bu bölgəyə xüsusi diqqət yetirdiyini göstərir.

HƏMÇİNİN OXUYUN:
"Heyət Təhrir əl-Şam"... yaranması,ideoloji dəyişikliklər və siyasi əqidə (HESABAT)
Yeni Suriya qarşısında olan əsas risk və təhlükələr (HESABAT)
Suriyada kim hara nəzarət edir?...Hərbi birləşmələrin sayı və gələcəyi (HESABAT)
Suriyada sülhə kim və necə təhdid yaradır…?

O, həmçinin Suriya ilə sərhədin təhlükəsizliyinə cavabdeh olan İsrail ordusu komandanı ilə görüşüb və 1974-cü ildən mövcud olan atəşkəs xətti boyunca İsrail qüvvələrinin mövqelərinə baxış keçirib. Bununla belə, İsrail Bəşşar Əsəd rejiminin dekabr ayında süqutundan sonra bu neytral bölgəyə müdaxilə edərək yeni hərbi mövqelər qurub.

İsrail ordusu Colan təpələrinin cənub hissəsində və Şeyx dağının (Cəbəl Şeyx) zirvəsində yeni hərbi bazalar yaradıb. 8 dekabrda isə İsrail ordusu dağın Suriya tərəfini tam nəzarətə götürüb.

İsrailin Suriya Hakimiyyətinə Qarşı Yeni Siyasəti

İlk dövrlərdə İsrailin hərbi müdaxilələri əsasən keçmiş Suriya rejiminə aid hərbi avadanlıqları, məsələn, hava limanları və helikopterləri hədəf alırdı. Lakin fevralın sonu və martın əvvəlində bu siyasət əhəmiyyətli dərəcədə sərtləşib.

9 martda İsrail Xarici İşlər Nazirliyi sosial mediada Suriyanın yeni prezidenti Əhməd Şəraaya aid bir şəkil paylaşaraq, "kostyum geyinmiş cihadçılar hələ də cihadçıdırlar" ifadəsini işlədib. Bu açıqlama, Latakiyada baş verən və bir çox mülki vətəndaşın həlak olması ilə nəticələnən döyüşlərdən sonra verilib.

Latakiyadakı döyüşlərdə əvvəlcə keçmiş Əsəd rejiminə sadiq silahlı qüvvələr Suriya təhlükəsizlik qüvvələrinə hücum ediblər. Daha sonra isə yeni Suriya hökumətinə bağlı qruplar bu hücumlara cavab verib.

Bu qarşıdurmalar nəticəsində yüzlərlə Ələvi mülki vətəndaşın öldürüldüyü iddia olunur. İsrail rəsmiləri Latakiyadakı bu hadisələri "qətliam" adlandıraraq, Suriya hökumətini bu cür hərəkətləri təkrarlamamaq barədə xəbərdar ediblər.

İsrailin Diaspora və Antisemitizmlə Mübarizə Naziri Amixay Çikli bəyan edib ki, "İsrail sərhədə yaxın ərazilərdə yaşayan Dürzi azlığını qoruyacaq və Suriyadakı bütün azlıqların, xüsusilə də kürdlərin, məhv edilməsinin qarşısını almaq üçün səylər göstərilməlidir".

İsrailin Yeni Hədəfləri

Tədqiqatçı Seth Frantzman "The National Interest" jurnalında dərc etdiyi məqaləsində qeyd edir ki, İsrail artıq Əhməd Şəraa və "Təhrir əl-Şam" qruplaşmasını hədəf alır.

Yeni Suriya hakimiyyəti öz nəzarətini möhkəmləndirmək və keçmiş müxalifət qruplarını birləşdirərək keçid hökuməti qurmaq üçün çalışır. Əhməd Şəraa və onun xarici işlər naziri Avropa diplomatları ilə danışıqlar aparıb, eləcə də Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə, Misir və İordaniyada görüşlər keçiriblər. Lakin Qərb ölkələri yeni Suriya hakimiyyətinə ehtiyatla yanaşır.

İsrailin Suriyanın cənubunda silahsızlaşdırma tələbi və Dəməşq hökumətini açıq şəkildə təhdid etməsi, gələcəkdə daha aqressiv addımların atılacağının siqnalını verir.

İsrail illər boyu Suriyada gizli hərbi əməliyyatlar həyata keçirib. Xüsusilə, Suriya və Livana gizli silah tədarükü həyata keçirən İran qüvvələrinə qarşı hava zərbələri endirib. Bu hücumların sayı 2015-ci ildən sonra İranın Suriyada daha aktiv rol oynamağa başlaması ilə artıb. İsrail bu hərəkətləri "Müharibələr arasındakı döyüş" adlandırır.

Bəşşar Əsəd rejiminin süqutu İsrail üçün xoş xəbər kimi görünürdü, çünki o, İranın Hizbullahı dəstəkləməsinə yardım edirdi. Əsəd təkcə İranla yaxın əlaqələrə malik deyildi, həm də "Fələstin İslam Cihadı" kimi qruplara ev sahibliyi edirdi. Bu qrup 7 oktyabr hücumlarında da iştirak etmişdi.

İsrailin Suriya ilə Yeni Mükəmməl Strategiyası?

Bununla belə, yeni Suriya hakimiyyəti ilə İsrail arasında heç bir anlaşma əldə olunmayıb. İsrail ordusu Suriyanın cənubunda yeni Suriya qüvvələrinin mövqelərinə hücumlar təşkil edib.

Hazırda Suriya qüvvələri əsasən yüngül silahlarla silahlanmış döyüşçülərdən ibarətdir və onların rəsmi nizami orduya bənzədiyi deyilə bilməz. Latakiyadakı hadisələr isə Əhməd Şəraanın öz qüvvələrinə tam nəzarət edə bilmədiyini göstərir.

Keçmiş Suriya müxalifətinin bəzi fraksiyaları, xüsusilə Suriyanın cənubunda yerləşən qruplar, əvvəllər İsrail və İordaniyanın dolayı yolla dəstəyini almışdılar. Bu qrupların İsrailin yeni siyasətinə necə reaksiya verəcəyi hələ ki, sual altındadır.

İsrail, həqiqətən, Dürzilərə daha çox dəstək verəcəkmi? Yoxsa Dürzilər Dəməşq ilə kompromisə gedəcək?

Bütün bu qeyri-müəyyənliklər fonunda aydındır ki, İsrail Suriyada daha sərt və açıq siyasət yürütməyə başlayıb.