BAKI,VOA, Analitik Təhlil Mərkəzi
Livan özünü növbəti dəfə çoxşaxəli bir çıxılmaz vəziyyətdə tapıb. Vətəndaşlarının əksəriyyətinin dili ilə desək, ölkə özünün seçmədiyi bir müharibəyə sürüklənib. Bu çıxılmaz vəziyyət, müxtəlif tayfa qruplarına öz müstəqil xarici siyasətlərini yürütmək, "öz ordularına" və paralel sosial institutlarına sahib olmaq hüququ verən daxili parçalanmanı daha da dərinləşdirir. Belə ki, hökumətdə təmsil olunan "Şiə İkiliyi" (Hizbullah və Amal), elə həmin hökumətin Xarici İşlər Nazirliyinin İran səfirinin akkreditasiyasını ləğv etmək barədə qərarını rədd edir.
Tehranın səfiri ilə bağlı qərarın mahiyyətindən asılı olmayaraq, bu hadisə Livan dövlətinin öz işlərini idarə edə bilməməsi faktını — təhqir və ağrı ilə qarışıq bir şəkildə — yenidən xatırladır. Uzun illər davam edən xarici qəyyumluq və silahlı qruplaşmaların hökmranlığı dövləti "iflic olunmuş konsensus demokratiyasının" əsirinə çevirib. 7 may 2008-ci ildə "Hizbullah"ın Beyruta hücumundan sonra bu sistem, qruplaşmanın dövlət üzərindəki hegemonluğunu qoruyan bir qalxana çevrilib. İndi "Hizbullah"ın və "Şiə İkiliyi"nin razılığı olmadan dövlət aparatının hər hansı bir addım atması qeyri-mümkündür.
Bu təcrübənin bir növ siyasi ənənəyə (örfə) çevrilməsi təkcə dövlətin öz vəzifələrini yerinə yetirməsinə mane olmur, həm də müasir siyasi quruluşun inşasına qarşı müxtəlif tayfaların ortaq etiraz mexanizmini möhkəmləndirir. Bu sistemdə tayfa kimliyi dövlət məntiqinə zidd olaraq qrupların nüfuz dairələrini müəyyən edən ən güclü elementdir. Dövlət layihəsinin məhv edilməsində heç kim günahsız deyil. Bu gün "Hizbullah" müharibəni alovlandırdığı üçün milli konsensusu boğan əsas qüvvə kimi görünsə də, yaxın tarix göstərir ki, bütün qruplar dövlətin iflic edilməsində pay sahibidirlər.
Müharibə və daxili qarşıdurma
Hazırkı müharibə Livanın daxili kontekstində vətəndaş qarşıdurması simasına malik olan bitməyən müharibələrdən çıxış yolunda növbəti bir maneədir. Tayfa hakimiyyətlərinin çoxbaşlılığını qabardan bu müharibə, dövlət suverenliyinin bərpasının qarşısındakı yeganə əngəl deyil. Gizli deyil ki, bu gün "dövlət suverenliyi" üçün ən yüksək səslə bağıranların bəziləri, dövlət onların öz imtiyazlarına və nüfuz dairələrinə toxunduğu anda ona qarşı çıxanların ön sıralarında olacaqlar.
Bu mühitdə, xüsusən xristianların keçirdiyi qorxu daha qabarıq görünür. Hökumətin Beyrutun xristian məhəlləsi olan Karantinada şiə qaçqınlar üçün sığınacaq mərkəzi yaratmaq qərarı (və sonradan bundan geri çəkilməsi), daxili parçalanmanın nə dərəcədə dərin olduğunu nümayiş etdirir. Bu, Livanlıları birləşdirən amillərdən daha çox, ayıran amillərin çoxaldığının rəsmi elanıdır. "Demoqrafik dəhşət" və sayca çox olan, silahlı və "Hizbullah"ın arxasında səfərbər olmuş şiə kütləsinin təzyiqi altında xristianların yox olma qorxusu, daxili acizliyin mənzərəsini tamamlayır.
İflic olmuş dövlət layihəsi
Bir ildən çoxdur ki, yeni prezidentin və baş nazirin seçilməsinə, onlara böyük ümidlər bəslənilməsinə baxmayaraq, dövlət layihəsi iflasa uğrayıb. Qorxu mənbələri artıq daşlaşıb və hər bir qrupun öz xilasını digərindən təcrid olunmaqda axtarması siyasi ritorikanın aksiomasına çevrilib.
Beləliklə, müharibə Livan Konstitusiyasının çağırdığı "Milli Birlik" anlayışını dövlətin əleyhinə çevirdi. Konstitusiyaya görə hər bir vətəndaş ölkənin istənilən yerində yaşamaq hüququna sahib olsa da, dövlət artıq vətəndaşlarının bir-biri ilə təmasından və bu təmasın toqquşmaya çevrilməsindən qorxur. Buna görə də "Şiə İkiliyi" hökumətdə iştirakını davam etdirdiyi halda, elə həmin hökumətin İran səfiri ilə bağlı qərarına etiraz etməkdə özünü haqlı sayır.
Livan bu xaosun dərinliyindən, ən az onun qədər dağıdıcı olan İsrail işğalı altında mənasız bir vətəndaş müharibəsi uçurumuna doğru sürüklənir.
