BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi
Türkiyənin Somali siyasəti son illərdə yalnız hərbi əməkdaşlıq çərçivəsində deyil, eyni zamanda təhlükəsizlik, enerji, ticarət və kosmik texnologiyalar istiqamətində genişmiqyaslı strateji yanaşma kimi formalaşıb.
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Somali ərazisində fəaliyyət göstərən türk hərbi kontingentinin missiya müddətinin daha iki il uzadılmasını təsdiqləməsi Ankara ilə Mogadişu arasındakı əməkdaşlığın davam etdiyini göstərir.
Türkiyənin Somali siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri dəniz təhlükəsizliyidir. Türkiyənin Avropa və Aralıq dənizindən Hind okeanı, Körfəz ölkələri və Asiya bazarlarına uzanan ticarət marşrutlarının mühüm hissəsi bu dəniz xəttindən keçir.
Somali sahilləri və Aden körfəzi uzun müddət quldurluq, silahlı hücumlar və qeyri-qanuni ticarət fəaliyyəti kimi təhlükələrlə üzləşib. Bu risklər isə gəmiçilik xərclərinin və sığorta haqlarının artmasına səbəb olur.
Türkiyə Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Aden körfəzi, Somali sahilləri, Ərəb dənizi və ətraf bölgələrdə fəaliyyəti bu baxımdan yalnız simvolik hərbi iştirak deyil, beynəlxalq ticarət yollarının təhlükəsizliyinin təmin olunmasına yönəlmiş addım kimi qiymətləndirilir.
Enerji layihələri hərbi iştirakın əsas istiqamətlərindən biridir
Türkiyənin Somali siyasətində enerji amili də mühüm yer tutur.
Türkiyənin “Oruç Reis” seysmik tədqiqat gəmisi Somali sahillərində ölkənin ilk qitələrarası enerji araşdırma missiyasını həyata keçirib. Gəmi üç ayrı dəniz blokunda 4 min 464 kvadratkilometr ərazidə üçölçülü seysmik məlumatlar toplayıb.
Əldə olunan məlumatlardan sonra Türkiyə 2026-cı ildə qazma mərhələsinə keçməyi planlaşdırdığını açıqlayıb.
Bundan əlavə, Türkiyə Neft Şirkəti (TPAO) ilə Somali hakimiyyəti arasında təxminən 16 min kvadratkilometr ərazini əhatə edən üç quru blokunda neft və təbii qaz axtarışlarını nəzərdə tutan yeni razılaşma imzalanıb.
Ekspertlərin fikrincə, böyük enerji layihələrinin həyata keçirilməsi üçün yalnız iqtisadi imkanlar deyil, həm də təhlükəsizlik təminatı vacibdir. Bu baxımdan Somali ərazisindəki hərbi mövcudluq Türkiyənin enerji yatırımlarının qorunması üçün strateji faktor hesab olunur.
Türkiyənin Somalidə diplomatik kapitalı
Türkiyənin Somali ilə əlaqələrinin əsasını yalnız hərbi imkanlar deyil, uzun illər ərzində formalaşmış siyasi etimad təşkil edir.
2011-ci ildə Somali ağır quraqlıq və humanitar böhranla üzləşərkən Türkiyənin geniş nümayəndə heyəti ilə Mogadişuya səfəri ikitərəfli münasibətlərdə dönüş nöqtəsi olub.
Sonrakı illərdə Ankara Somalidə xəstəxanalar, hava limanı infrastrukturu, yollar, təhsil müəssisələri, humanitar layihələr və diplomatik fəaliyyət vasitəsilə mövqeyini gücləndirib.
Məhz bu əməkdaşlıq nəticəsində Türkiyə bu gün Somali ilə təhlükəsizlik və enerji sahələrində strateji layihələr həyata keçirə bilir.
Somali Türkiyənin kosmik hədəfləri üçün mühüm məkan ola bilər
Türkiyənin Somali siyasətinin digər mühüm istiqamətlərindən biri kosmik texnologiyalardır.
Ankara Somalidə kosmodrom qurmaq üçün texniki araşdırmalar və layihələndirmə işləri aparıb. Layihə Türkiyənin Milli Kosmik Proqramı çərçivəsində müstəqil kosmosa çıxış imkanlarının yaradılması məqsədinə xidmət edir.
Somalinin ekvatora yaxın yerləşməsi raket buraxılışları üçün texniki üstünlüklər yaradır. Yer kürəsinin fırlanma sürətindən daha effektiv istifadə etmək raketlərin yanacaq sərfiyyatını azaltmağa və ya daha çox yük daşımasına imkan verə bilər.
Ölkənin şərq hissəsində Hind okeanının yerləşməsi isə raket hissələrinin və mümkün qalıqların sıx məskunlaşmış ərazilərə düşməsi riskini azaldan amil kimi qiymətləndirilir.
Əgər layihə uğurla həyata keçirilərsə, Türkiyə kosmosa çıxış zəncirində mühüm mərhələlərdən birinə nəzarət edə bilər. Eyni zamanda, gələcəkdə digər ölkələrin və kommersiya şirkətlərinin peyk buraxılışlarına xidmət göstərilməsi yeni iqtisadi imkanlar yarada bilər.
Türkiyənin regional güc strategiyasında Somali
Türkiyənin Somali siyasəti diplomatiya, təhlükəsizlik, enerji və texnologiyanın birləşdiyi uzunmüddətli strategiyanın nümunəsi kimi təqdim olunur.
Ankaranın yanaşmasına görə, əvvəlcə siyasi əlaqələr və etimad formalaşdırılır, daha sonra iqtisadi, hərbi və texnoloji əməkdaşlıq genişləndirilir.
Bu baxımdan Somali Türkiyə üçün yalnız uzaq coğrafiyada yerləşən tərəfdaş deyil, həm də qlobal ticarət yolları, enerji resursları və kosmik imkanlar baxımından strateji əhəmiyyət daşıyan ölkədir.
