BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi
Böyük Britaniyada yeni hökumətin iqtisadi siyasəti fonunda dövlətin iqtisadiyyatda rolunun artırılması və strateji sahələrdə milliləşdirmə məsələsi yenidən gündəmə gəlib. “British Steel” şirkətinin dövlət mülkiyyətinə qaytarılmasından sonra diqqətlər su, nəqliyyat və digər ictimai xidmət sahələrində fəaliyyət göstərən şirkətlərə yönəlib.
Böyük Britaniya hökuməti iyulun 16-da “British Steel” şirkətini dövlət mülkiyyətinə keçirib. Qərarın əsas səbəbi ölkədə polad istehsalının davamlılığını qorumaq, minlərlə iş yerini saxlamaq və strateji sənaye imkanlarını itirməmək kimi göstərilib.
Baş nazir Endi Bernhem isə hakimiyyətə gəldikdən sonra əsas xidmət sahələri üzərində daha güclü ictimai nəzarətin qurulmasını müdafiə edir. Onun yanaşması su, elektrik, dəmir yolları və digər mühüm infrastruktur sahələrində dövlət iştirakının artırılmasını nəzərdə tutur.
“British Steel”dən sonra növbə hansı şirkətlərdədir?
“British Steel”in dövlət mülkiyyətinə qaytarılması ölkədə daha geniş milliləşdirmə prosesinin başlanıb-başlanmayacağı ilə bağlı müzakirələrə səbəb olub.
Ekspertlərin diqqət çəkdiyi əsas şirkətlərdən biri borc böhranı yaşayan “Thames Water” su şirkətidir. London və ətraf ərazilərdə milyonlarla insana xidmət göstərən şirkətin maliyyə vəziyyəti ilə bağlı problemlər hökumətin mümkün müdaxiləsi məsələsini gündəmə gətirib.
Bundan əlavə, yerli avtobus xidmətlərinin bir hissəsinin dövlət nəzarətinə keçirilməsi də müzakirə olunan variantlar sırasındadır. Bernhemin əvvəlki rəhbərlik etdiyi Böyük Mançester bölgəsində tətbiq etdiyi modelin digər regionlarda da istifadə oluna biləcəyi bildirilir.
Bernhem Tetçer siyasətini tənqid edir
Bernhem Britaniyanın 1980-ci illərdə qəbul etdiyi iqtisadi qərarların bir hissəsini tənqid edib. O, xüsusilə sabiq baş nazir Marqaret Tetçerin dövründə həyata keçirilən genişmiqyaslı özəlləşdirmə siyasətinin ölkənin əsas infrastruktur sahələrinə təsir etdiyini bildirib.
Onun fikrincə, həmin dövrdə dövlətin iqtisadiyyatdan çəkilməsi bəzi sahələrdə problemlərin yaranmasına səbəb olub.
Bununla belə, Bernhem özünü biznesə qarşı siyasətçi kimi təqdim etmir. O, dövlət və özəl sektor arasında əməkdaşlığın vacibliyini vurğulayaraq, iqtisadi inkişaf üçün hər iki tərəfin rolunun olduğunu qeyd edir.
Sağ müxalifətdən sərt reaksiya
Hökumətin iqtisadi kursu sağ yönümlü siyasi qüvvələrin tənqidlərinə səbəb olub.
Tənqidçilər hesab edirlər ki, dövlətin iqtisadiyyata həddindən artıq müdaxiləsi biznes mühitinə mənfi təsir göstərə, dövlət xərclərini artıra və vergi yükünün yüksəlməsinə səbəb ola bilər.
Mühafizəkarlar və digər sağ partiyalar Bernhemin siyasətini Britaniyanı 1970-ci illərin dövlət nəzarətli iqtisadi modelinə qaytarmaq cəhdi kimi qiymətləndirirlər.
Mühafizəkarlar Partiyasının lideri Kemi Badenok isə hökuməti sosial proqramları maliyyələşdirmək üçün vergiləri artırmamağa çağırıb.
Cəmiyyətin bir hissəsi dövlət nəzarətini dəstəkləyir
Buna baxmayaraq, Britaniya cəmiyyətində bəzi əsas xidmət sahələrinin yenidən dövlət nəzarətinə qaytarılmasına dəstək verənlər də çoxdur.
Analitiklərin fikrincə, su, enerji və dəmir yolu xidmətlərində qiymət artımları və keyfiyyətlə bağlı narazılıqlar dövlət mülkiyyətinə marağın artmasının əsas səbəblərindəndir.
İqtisadçıların qiymətləndirməsinə görə, Bernhemin yanaşması tammiqyaslı deyil, daha çox seçici milliləşdirmə modelinə əsaslana bilər. İlk mərhələdə maliyyə problemləri yaşayan şirkətlər dövlət nəzarətinə götürülə, daha sonra nəticələrdən asılı olaraq digər sahələr nəzərdən keçirilə bilər.
Maliyyə yükü əsas problem olaraq qalır
Britaniya hökuməti üçün ən böyük çağırışlardan biri isə milliləşdirilən şirkətlərin idarə olunması üçün tələb olunan maliyyə resurslarıdır.
Dövlət borcunun yüksək olduğu bir dövrdə böyük şirkətlərin saxlanılması büdcə üzərində əlavə təzyiq yarada bilər.
“British Steel” məsələsində də hökumət artıq şirkətin fəaliyyətinin davam etdirilməsi üçün maliyyə dəstəyi göstərib. Şirkətin əvvəlki sahibi olan Çinin “Jingye” qrupu isə milliləşdirmədən sonra kompensasiya tələb edib və hüquqi addımlar atacağını bildirib.
Ekspertlər hesab edirlər ki, dövlət mülkiyyətinə qaytarılan şirkətlərin uğurlu idarə olunması üçün böyük investisiyalar, struktur dəyişiklikləri və uzunmüddətli strategiya tələb olunur.
Beləliklə, Endi Bernhemin iqtisadi kursu Britaniyada dövlət və bazar münasibətlərinin gələcəyi ilə bağlı yeni müzakirələrin əsas mövzularından birinə çevrilib.
