İsrail 27 oktyabr tarixində ölkə tarixinin bəlkə də ən həlledici parlament seçkilərinə hazırlaşır. Bu dəfə əsas siyasi rəqabət təkcə qonşu dövlətlərlə münaqişələr və ya fələstinlilərlə münasibətlər ətrafında dönməyəcək. Səsvermənin əsas mahiyyəti İsrailin 1948-ci ildə baniləri tərəfindən təməli qoyulmuş liberal-demokratik dövlət modelini qoruyub saxlayacağı, yoxsa ultradindar (Haredi) və sağçı təsirlərin üstünlük təşkil etdiyi illiberal idarəetməyə doğru daha sürətlə sürüşəcəyi sualına cavab tapmaq olacaq.
12 illik mərkəz-sağ idarəçiliyindən sonra Baş nazir Binyamin Netanyahu 2022-ci ildə ultra-sağçı və ultramühafizəkar dindar partiyalarla koalisiya quraraq hakimiyyətə qayıtdı. Onun hökumətinin əsas hədəfi iki istiqamətə yönəldi: müstəqil məhkəmə hakimiyyətini zəiflədib siyasətçilərin nüfuzunu artırmaq və dini dairələrin ictimai həyatda rolunu genişləndirmək. Bu çərçivədə ultradindar yəhudilərin (Haredilər) icbari hərbi xidmətdən azad edilməsi cəhdləri, İordan çayının qərb sahilindəki məskunlaşma siyasətinə geniş dəstək verilməsi və polis təşkilatının siyasiləşdirilməsi kimi addımlar atıldı.
Ədliyyə naziri Yariv Levin tərəfindən irəli sürülən məhkəmə islahatı planı kütləvi xalq etirazları, Ali Məhkəmənin ləğv qərarları və 7 oktyabr 2023-cü il "HƏMAS" hücumundan sonra başlayan müharibə səbəbindən müvəqqəti dayansa da, hökumət son aylarda bu dəyişikliklərin müəyyən hissəsini qanuniləşdirməyə müvəffəq olub.
Mərkəz, sol və ərəb partiyalarından ibarət parlament müxalifəti uzun müddət dağınıq mövqe nümayiş etdirsə də, müstəqil məhkəmə sistemini müdafiə etmək və Haredilərin hərbi xidmət imtiyazlarına qarşı çıxmaqda həmrəydir. Müxalifətdəki rəhbərlik böhranı keçmiş Baş Qərargah rəisi Qadi Eyzenkotun yüksəlişi ilə səngiməyə başlayıb. Onun rəhbərlik etdiyi "Yaşar" partiyası rəy sorğularında Netanyahunun "Likud" partiyası ilə baş-başa mübarizə aparır.
Eyzenkotun hərbi keçmişi, mərakeş mənşəli fəhlə ailəsində böyüməsi və Qəzzə müharibəsində doğma oğlunu və iki qardaşı oğlunu itirməsi ona mənəvi və siyasi üstünlük qazandırır. Lakin müxalifət üçün iki əsas maneə qalmaqdadır: Eyzenkotun dəstəkçilərinin bir hissəsinin mühafizəkar sağçılardan ibarət olması (onların "Likud"a qayıtma ehtimalı var) və Eyzenkotun ərəb partiyalarını koalisiyaya almaqdan imtina etməsi. Arəb partiyalarının dəstəyi olmadan Knessetdə 61 nəfərlik əksəriyyəti təmin etmək riyazi olaraq son dərəcə mürəkkəbdir.
Seçki təhlükəsizliyi və təhlükəsizlik siyasəti
Seçki prosesinin nə dərəcədə şəffaf və insidentsiz keçəcəyi barədə də narahatlıqlar mövcuddur. Prezident İshak Hertsog seçim dövründə zorakılıq və təhdid riskləri barədə xəbərdarlıq edib.
Diqqətçəkən məqam odur ki, təhlükəsizlik və müharibə məsələləri bu seçkidə yeganə həlledici amil olmaya bilsin. 7 oktyabr hadisələri cəmiyyətdə dərin travma buraxdığı üçün seçicilər təhlükəsizlik uğursuzluqlarına qarşı daha dözümlü davranırlar. Bununla belə, Eyzenkotun rəhbərlik edəcəyi ehtimal olunan yeni hökumətin Qəzzədə hərbi əməliyyatların intensivliyini azaltması, qoşunları mərhələli şəkildə çıxarması və Donald Trampın sülh planına daha ciddi yanaşması gözlənilir.
Livan cəbhəsində "Hizbullah"a qarşı təhlükəsizlik zonası qorunsa da, daha praqmatik geri çəkilmələr istisna edilmir. İordan çayının qərb sahilində məskunlaşma sürəti zəifləyə bilsə də, "iki dövlətli həll" modelinin yaxın gələcəkdə bərpası real görünmür. Nəticə etibarilə, 27 oktyabr səsverməsi İsrailin siyasi simasını və rəqəmsal-hüquqi quruluşunu köklü şəkildə müəyyən edəcək.
