BAKI,VOA Orxan Qədirzadə

Azərbaycan hip-hopu və ya Azərbaycan repi hip-hop musiqi mədəniyyətinin ölkədə formalaşmış yerli istiqamətidir. Janr 1980-ci illərdən etibarən Azərbaycan dilində ifalarla inkişaf etməyə başlayıb və zamanla sosial, vətənpərvər, sevgi və ictimai mövzuları əhatə edən mühüm musiqi cərəyanlarından birinə çevrilib.

Azərbaycan repinin yaranması ilə bağlı əsas dönüş nöqtəsi 1983-cü il hesab olunur. Həmin ildə jurnalist və musiqiçi Çingiz Mustafayev Azərbaycan dilində “Dünənki keçdi” adlı rep janrlı mahnını təqdim edib. Bu ifa Azərbaycan dilində ilk rep nümunələrindən biri kimi qiymətləndirilir.

1990-cı illər: Azərbaycan repinin kütləviləşməsi

1990-cı illərin ortalarından etibarən hip-hop Azərbaycanda daha geniş auditoriya qazanmağa başlayıb.

Repçi Anar Nağılbazın “Kasıbların mahnısı” əsəri və eyniadlı albomu ölkədə repə marağın artmasına ciddi təsir göstərib. O dövrdə rep yalnız musiqi janrı deyil, həm də sosial problemlərin ifadə vasitəsi kimi formalaşmağa başlayıb.

1990-cı illərin sonunda Dəyirman qrupu “Ya Qarabağ, Ya Ölüm” mahnısı ilə geniş tanınıb. Vətənpərvərlik mövzusunda olan bu əsər Azərbaycan repinin milli motivlərlə birləşməsinin nümunələrindən biri olub.

2000-ci illər: Yeni rep dalğası

2000-ci illərdə Azərbaycan rep səhnəsində yeni ifaçılar meydana çıxıb. Elşad Xose, Uran və Hüseyn Dərya bu dövrün ən tanınmış repçiləri arasında yer alıblar.

Televiziya proqramları və internet platformalarının inkişafı rep musiqisinin daha geniş yayılmasına imkan verib. Bununla belə, janr Azərbaycanda tam kommersiya musiqi sənayesinə çevrilməyib.

2000-ci illərin sonlarında H.O.S.T. qrupu alternativ rep üslubu ilə diqqət çəkərək Azərbaycan musiqi səhnəsində mühüm yer tutub.

2010-cu illər: Yeni üslublar və internet dövrü

2010-cu illərdə Azərbaycan repi sosial şəbəkələrin inkişafı ilə yeni mərhələyə qədəm qoyub.

Repçi Miri Yusif “Karma” albomu ilə fərqli musiqi üslublarını birləşdirərək geniş auditoriya qazanıb.

2011-ci ildə Heydər Əliyev Sarayında “Əfsanə geri dönür” adı ilə “Leyli və Məcnun” hip-hop müziklı təqdim olunub. Layihədə Elşad Xose, Natəvan Həbibi, Alim Qasımov və digər tanınmış sənətçilər iştirak edib.

2016-cı ildə Uran Azərbaycan repində ilk dəfə 100 misralıq “non-stop” trek təqdim edərək texniki baxımdan fərqli yanaşma nümayiş etdirib.

2018-ci ildə “Kəllə-Kəlləyə” rep-battl layihəsi Azərbaycan rep mədəniyyətində yeni rəqabət formatının yaranmasına səbəb olub.

Azərbaycan repində əsas mövzular

Vətənpərvərlik mövzusu

Azərbaycan hip-hopunda vətənpərvərlik xüsusi yer tutur. Qarabağ mövzusu, milli kimlik və tarixi hadisələr bir çox rep əsərlərində əsas xətt olub.

Bu istiqamətdə:

Dəyirman – “Ya Qarabağ, Ya Ölüm”
Uran – “Kor zabit”, “Vətən balladası”
Anar Nağılbaz – “Ey erməni”
Qaraqan – “Xocalı”
Hüseyn Dərya – “Soy”

kimi əsərlər nümunə göstərilir.

Sevgi mövzusu

Azərbaycan repində sevgi mövzulu mahnılar da geniş yayılıb. Bu istiqamətdə ifaçılar tez-tez digər musiqiçilərlə duetlər təqdim ediblər.

Anar Nağılbazın Brilliant Dadaşova ilə “Mən səni sevirəm”, Elşad Xosenin müxtəlif müğənnilərlə duetləri bu janrın məşhur nümunələri hesab olunur.

Azərbaycan repinin beynəlxalq təsiri

İnternet platformalarının inkişafı Azərbaycan repinin xarici auditoriyaya çıxmasına imkan yaradıb.

Xüsusilə Rusiya hip-hop səhnəsində Azərbaycan mənşəli və ya Azərbaycan musiqi təsirini daşıyan ifaçılar geniş populyarlıq qazanıblar.

HammAli & Navai, Jah Khalib, Jony, Bahh Tee, ELMAN, Kaspiyskiy Qruz kimi sənətçilər Rusiya və MDB musiqi bazarında uğur əldə ediblər.

2015-ci ildə Kaspiyskiy Qruz qrupunun “Storona A / Storona B” albomu Rusiyada ilin ən yaxşı rep albomları siyahılarından birinə daxil olub. 2017-ci ildə HammAli & Navai-nin “Tı moya ximiya” mahnısı isə Rusiyada ən çox dinlənən əsərlər arasında yer alıb.

Azərbaycan hip-hopu 1980-ci illərdən bu günə qədər böyük inkişaf yolu keçib. İlk dövrlərdə sosial mesajlar və alternativ musiqi forması kimi ortaya çıxan rep zamanla vətənpərvərlik, sevgi, ictimai problemlər və fərdi ifadə vasitəsinə çevrilib.

Bu gün Azərbaycan repi həm yerli musiqi səhnəsində, həm də regional hip-hop mədəniyyətində özünəməxsus mövqeyini qoruyur.