BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi

Donald Trampın təxminən bir il əvvəl yenidən Ağ Evə qayıdışından sonra ABŞ-də siyasi həyatın ənənələrinə zidd olan, konstitusion institutlara meydan oxuyan qərar və addımların sürətli artımı müşahidə olunur. Onun “Amerika əvvəl” şüarı getdikcə “Mən və Amerika əvvəl” anlayışına çevrilib.

Səs-küylü bəyanatlar və şokedici mövqelərlə yadda qalan ilk ildən sonra, 2026-cı ilin ABŞ-də prezident səlahiyyətlərinin bu misli görünməmiş şəkildə genişləndirilməsinə qarşı “əks güclərin” – məhkəmələrin və Konqresin – daha fəal mövqeyinə səhnə ola biləcəyi gözlənilir.

Bu proses payızda keçiriləcək aralıq seçkilərdə Konqresə nəzarəti ələ keçirməyə çalışan Demokratlar üçün əlverişli ola bilər. Eyni zamanda məhkəmələr Ağ Evin bir sıra əsas qərarları, xüsusən də Trampın rəqiblərə və tərəfdaşlara tətbiq etdiyi sərt gömrük rüsumları ilə bağlı hökm verməyə hazırlaşır. Yeni ilin simvolik əhəmiyyəti də böyükdür: 2026-cı il ABŞ-nin İngiltərə kralından müstəqillik elan etməsinin 250-ci ildönümünə təsadüf edir.

Bu gün Tramp müxalifləri tərəfindən “monarxiya meyilli” və avtoritar davranışda ittiham olunur. Onlar xüsusilə federal məhkəmələrin prezidentin siyasi rəqiblərinə qarşı başladığı təqibləri tənqid edirlər.

Nyu-York Universitetinin hüquq professoru Noa Rozenblum AFP-yə deyib ki, Trampın formalaşdırdığı indiki hökumət “prezidentin şəxsiyyətinin davamı kimi” dizayn edilib.

Rozenblum Trampın ikinci prezidentlik dövründə müşahidə olunan “korrupsiya səviyyəsindən” də narahatlığını ifadə edərək bildirib ki, ona yaxın şəxslərin şəxsi maraqları tez-tez diplomatik təşəbbüslər və ya tənzimləyici qərarlarla iç-içə keçir.

Tramp isə hesab edir ki, qərarlarına görə heç kimə hesabat vermək məcburiyyətində deyil. O, “Nyu-York Tayms” qəzetinə müsahibəsində deyib: “Mənim şəxsi etik dəyərlərim, mənim düşüncə tərzim var. Məni dayandıra biləcək yeganə şey də budur.”

“Brukinqs” İnstitutunun tədqiqatçısı Uilyam Qalston AFP-yə açıqlamasında bildirib ki, “Tramp öz dünyasında yaşayır və bu dünyanı bizim hamımızın mərkəzinə çevirib”; o, elə davranır ki, “diqqətimiz daim onun üzərində cəmlənsin”.

Rozenblum isə əlavə edib ki, bu yanaşmanı gücləndirən amillərdən biri də ABŞ cəmiyyətinin tarixən “komik fiqurlara və avantürist tiplərə meyilli” olmasıdır.

Trampın başladığı dəyişikliklərdən Ağ Evin özü də yan keçməyib. Prezident binanın klassik və ciddi üslubunu parlaq qızılı dekorla əvəz edib, hətta bahalı və nəhəng bir tədbir zalı inşa etmək üçün Ağ Evin bütöv bir qanadını sökdürüb. Tarixdə iz qoymaq arzusu ilə ABŞ tarixində seçilmiş ən yaşlı prezident olan Tramp özünü “fəth edən lider” kimi təqdim edir; ABŞ bayrağını Qrenlandiyadan Kanadaya, hətta Mars planetinə qədər ucaltmaq xəyallarından danışır.

Bununla yanaşı, imperial ambisiyaları onun Nobel Sülh Mükafatına layiq olduğunu iddia etməsinə mane olmur. Tramp bu iddiasında onu tərifləyərək rəğbətini və ya dəstəyini qazanmağa çalışan bir sıra dünya liderləri və rəsmilərinin açıqlamalarına arxalanır.

Demək olar ki, elə bir gün keçmir ki, Ağ Evdən istehzalı və ya təhrikedici açıqlamalar gəlməsin. Bu açıqlamalar Trampın “qəzəb iqtisadiyyatı” adlandırılan strategiyanı ustalıqla tətbiq etdiyini göstərir: narazılığı və qütbləşməni qızışdırmaqla dəstək toplamaq.

Məhz bu aqressiv üslub Trampın misli görünməmiş siyasi qələbə ilə yenidən hakimiyyətə qayıtmasını təmin edən əsas amillərdən biri olub. Lakin siyasi qarşıdurmaları dərinləşdirmək Demokratların aralıq seçkilərdə Konqresə nəzarəti ələ keçirməsinin qarşısını almağa kifayət etməyə bilər.

Prezident bahalaşma ilə bağlı seçici narazılığı və miqrasiya polisinin sərt üsullarına qarşı artan qəzəblə üzləşir. Bu iki mövzu Trampın seçki kampaniyasının əsas xəttini təşkil etsə də, indi onun əleyhinə işləməyə başlayıb.

Tramp qarşıdakı aralıq seçkiləri öz şəxsiyyəti üzərində qurub: Senatın üçdə biri və Nümayəndələr Palatasının bütün yerləri yenilənəcək. O, Konqresdəki mühafizəkar üzvlərə müraciətlə deyib: “Əgər aralıq seçkilərdə qalib gəlməsəniz, (demokratlar) məni impiçment etmək üçün bir bəhanə tapacaqlar.”

Prezident sağçı namizədlərin şansını artırmaq üçün bəzi seçki qaydalarının dəyişdirilməsinə təzyiq göstərir. Onun müttəfiqləri məğlub olarsa, Trampın bunu qəbul etməsi ehtimalı azdır. O, 2020-ci ildə Co Baydenə uduzduqdan sonra da dəfələrlə ABŞ-də seçkilərin “saxtalaşdırıldığını” iddia edib.