BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi, Orxan Qədirzadə
Müasir müharibələrdə tətbiq olunan ucuz texnologiyalar və "hədəf-yem" taktikası qlobal güclərin çoxmilyonluq silah sistemlərini strateji iflasa sürükləyir.
2026-cı ilin hərbi mənzərəsi göstərir ki, müasir döyüş meydanında artıq bahalı texnologiyalar deyil, iqtisadi səmərəlilik qələbəni şərtləndirən əsas amildir. Məsələn, ABŞ-ın 2 milyon dollar dəyərindəki "Standard-2" raketi ilə cəmi 20 min dollarlıq "Shahed" dronunu vurması taktiki uğur sayılsa da, bu, strateji baxımdan "iqtisadi məğlubiyyət" kimi qiymətləndirilir. Mütəxəssislər bunu "4 milyon dollarlıq uçurum" adlandırırlar; belə ki, hücum tərəfi cəmi 1 milyon dollar xərcləyərək 50 drondan ibarət "boğucu hücum" təşkil etdiyi halda, müdafiə olunan tərəf bu hücumu dəf etmək üçün 200 milyon dollarlıq raket ehtiyatını tükətməli olur.
Bu yeni hərbi doktrinanın ən təhlükəli tərəfi "boş raketlər" və aldadıcı hədəflərin istifadə edilməsidir. 2026-cı ildə artıq ucuz dronlar xüsusi elektron linzalar vasitəsilə radarlarda nəhəng bombardmançı təyyarə kimi görünmək imkanı qazanıb. Bu "metal qırıntıları"ndan ibarət dəstələr həm qarşı tərəfin bahalı raket ehtiyatını bitirir, həm də gizli radar batareyalarının yerini aşkar edir. Nəticədə, cəmi 30 min dollarlıq bir dronun 1 milyard dollar dəyərindəki "AN/TPY-2" radar sistemini sıradan çıxarması hərbi investisiya baxımından 30 min dəfə daha səmərəli nəticə verir.
Qərb ölkələrinin "keyfiyyətli üstünlük" fəlsəfəsi bu gün "istehlak texnologiyası" qarşısında çətin sınaqla üz-üzədir. ABŞ-ın "Ford" sinfinə aid təyyarədaşıyan gəmiləri və "F-35" qırıcıları kimi milyard dollarlıq platformaları minlərlə kiçik, avtonom dəniz və hava dronlarının hədəfinə çevrilə bilir. İran kimi ölkələr sanksiyalara məruz qalan hərbi komponentlər əvəzinə, smartfonlarda istifadə olunan GPS çipləri və mülki bazarlarda tapılan karbon liflərindən istifadə edərək dayanıqlı tədarük zənciri qurmağa nail olublar.
Ekspertlərin rəyinə görə, artıq dünyada hərbi üstünlük tək bir mükəmməl silahla deyil, kütləvi və ucuz şəbəkələrin idarə olunması ilə ölçülür. 2026-cı ilin münaqişələri sübut edir ki, "snayper" erası (tək və bahalı atəşlə hədəfi vurmaq) başa çatıb və "sürü" erası (minlərlə ucuz zərbə ilə nəhəngi yıxmaq) başlayıb. Bu reallıq böyük dövlətləri öz müdafiə strategiyalarını kökündən dəyişməyə və "itirilməsi çox baha olan" silahlardan imtina etməyə məcbur edir.
