BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi
ABŞ Prezidenti Donald Tramp şənbə günü axşam Ağ Ev müxbirlərinin şam yeməyi zamanı, özünün də əsas kürsüdə olduğu vaxt baş verən atışma hadisəsini pisləyib. Lakin o, sadəcə pisləməklə kifayətlənməyib, bu hadisəni Ağ Ev daxilində təhlükəsizlik tədbirlərinin gücləndirilməsi, o cümlədən altında möhkəmləndirilmiş sığınacaq olan yeni mərasim zalı layihəsinə bəraət qazandırmaq üçün siyasi və təhlükəsizlik arqumentinə çevirib. Qeyd edək ki, ABŞ prezident iqamətgahının identikliyinə təsir edən bu layihə son aylarda kəskin tənqid olunur.
"Washington Hilton" otelində baş verən hadisə, bir neçə silaha malik olan şəxsin təhlükəsizlik kordonunu yarmağa çalışması ilə başlayıb; Məxfi Xidmət əməkdaşları ona atəş açaraq saxlayıblar. Saxlanılan şəxsin Kaliforniyadan olan bir professor və demokrat Kamala Harrisin seçki kampaniyasının tərəfdarlarından biri olduğu məlum olub. Tramp birbaşa təhlükə altında olmasa da (belə ki, hücumçu yoxlama məntəqələrinə çatmamış otelin foyesində saxlanılıb), yaranan xaos Vaşinqtonun ən mühüm media və siyasi tədbirlərindən birini dayandırmaq üçün kifayət edib.
Güllə səsləri axşam saat 20:30 radələrində eşidilib; hər kəs bunu hiss edərək üzünü səsin gəldiyi tərəfə çevirib, lakin Donald Tramp baş verənləri fərq etməyib. Hətta vitse-prezident Cey Di Vens Trampdan təxminən on saniyə əvvəl hadisə yerindən qaçıb və bir neçə an ərzində zalda tam bir panika hökm sürüb. İştirakçılar masaların altında gizlənib, Məxfi Xidmət əməkdaşları isə zalda silahlı mövqe tutublar. Tramp, birinci xanım Melaniya Tramp, hərbi nazir Pit Heqset, dövlət naziri Marko Rubio, Nümayəndələr Palatasının sədri və bir sıra yüksək rütbəli rəsmilərlə birlikdə tələsik təxliyə edilib.
Şam yeməyində iştirak edən Konqres üzvləri ilk anları "tam xaos" kimi təsvir ediblər. Millət vəkili Nanett Barraqan hadisəni "divanəlik" adlandıraraq qeyd edib ki, bu miqyasda bir bayram ən yüksək səviyyəli mühafizə ilə əhatə olunmalı idi. Trampla ən diqqətçəkən həmrəylik mesajlarından biri Venesuelanın müvəqqəti prezidenti, keçmiş "kommunist" Delsi Rodriqesdən gəlib. O, Trampı xilas olması münasibətilə təbrik etdikdən sonra "X" platformasında yazıb: "Sülh bayraqlarını müdafiə edən bizlər üçün zorakılıq heç vaxt seçim olmayacaq".
Təhlükəsizliyin gücləndirilməsinə bəraət
Sonradan keçirilən mətbuat konfransında Tramp 3 mindən çox insanın yerləşdiyi Vaşinqtonun bu ən böyük tədbir məkanını tənqid edərək otelin "xüsusilə təhlükəsiz olmadığını" deyib. O əlavə edib ki, baş verənlər Ağ Evin təhlükəsizlik infrastrukturunun gücləndirilməsinin zəruriliyini sübut edir: "Mən bunu demək istəmirdim, lakin Ağ Evdə planlaşdırdığımız bütün təhlükəsizlik elementlərinə ehtiyac duymağımızın səbəbi budur". O, bu hadisəni keçmiş sui-qəsd cəhdləri ilə əlaqələndirərək ABŞ-ın "heç kimin görmədiyi səviyyədə təhlükəsizliyə" ehtiyacı olduğunu vurğulayıb. Trampın Ağ Evdəki mərasim zalı planları, əvvəllər "Şərq qanadı" kimi tanınan hissənin altında təhlükəsiz sığınacaq yaradılmasını nəzərdə tutur.
Trampın atışmadan sonrakı bəyanatları, bu hadisəni sadəcə bir təhlükəsizlik boşluğu kimi deyil, özünü tək silahlı şəxslərdən tutmuş onun rolunu ləğv etməyə çalışan beynəlxalq planlara qədər müxtəlif təhdidlərin daimi hədəfi kimi göstərən daha geniş bir kampaniyanın tərkib hissəsi kimi təqdim etmək cəhdini əks etdirir.
Həqiqət budur ki, Ağ Ev müxbirlərinin şam yeməyindəki bu son hadisə təcrid olunmuş bir hadisə deyil və Trampın seçki kampaniyasından bəri üzləşdiyi uzun təhdidlər siyahısının bir hissəsidir. O, 2024-cü ildə iki böyük sui-qəsd cəhdindən sağ çıxıb; onlardan biri Pensilvaniya ştatının Batler şəhərində baş verib (qulağından yaralandığı bu hadisə ən çətin anlarından biri sayılır), digəri isə Floridada qolf meydançasında olub.
Həmçinin son illərdə aparılan araşdırmalar Trampı hədəf alan digər planları, o cümlədən "İran İnqilab Keşikçiləri Korpusu" tərəfindən dəstəklənən sui-qəsd cəhdini, eləcə də fərdi təhdidləri və Məxfi Xidmətin tənqid olunmasına səbəb olan təhlükəsizlik uğursuzluqlarını üzə çıxarıb.
Xaosa baxmayaraq, Tramp şam yeməyini davam etdirmək istədiyini bildirib, hətta "Truth Social" platformasında "mərasimin davam etməsini üstün tutduğunu" yazıb. Mənbələr onun kürsüyə qayıtmaq və ona qarşı qərəzli hesab etdiyi medianı hədəf alan çıxışını etmək niyyətində olduğunu bildiriblər. Bəziləri isə zarafatla qeyd ediblər ki, güllələr jurnalistləri Trampın istehzalarından və hücumlarından "xilas etdi".
Trampın qayıtmaq cəhdinə baxmayaraq, hüquq-mühafizə orqanları qəti qərar verərək binanı tamamilə boşaldıblar və "Ağ Ev Müxbirləri Assosiasiyası"nın rəhbəri Vicia Cianq tədbirin rəsmən ləğv olunduğunu elan edib.
Tramp sonradan şam yeməyinin 30 gün ərzində yenidən təşkil edilməsinin vacibliyini vurğulayıb ki, bu da onun hadisənin siyasi və ya media həyatındakı iştirakını pozmasına imkan verməmək istəyini əks etdirir. Lakin o, eyni zamanda etiraf edib ki, gələcək ritorikası fərqli ola bilər; o, mediaya qarşı "planlaşdırdığı qədər sərt" olub-olmayacağını bilmədiyini deyib.
Hadisənin fəsadları görünür ki, sadəcə "Ölkənin vəziyyəti haqqında müraciət"ə (State of the Union) bənzəyən illik bir tədbirin ləğvi ilə məhdudlaşmayacaq. Bu hadisə Trampa özünü qurban kimi göstərmək üçün yeni qapı açır, həmçinin böyük tədbirlərdə təhlükəsizlik protokollarının daha geniş şəkildə nəzərdən keçirilməsinə səbəb olacaq. Eyni zamanda, yalnız indiki kimi vəziyyətlərdə yaranan o sualı yenidən gündəmə gətirir: Siyasi və təhlükəsizlik qütbləşməsinin mərkəzində yaşayan Tramp kimi bir prezident, hədəf alınmadan və kənarlaşdırma cəhdləri olmadan nə qədər hakimiyyətdə qala bilər?
